Pankreas midenin arka kısmında yer alan büyükçe bir organdır. Besinlerin sindirilmesinde rol oynayan enzimlerin ve kandaki şeker düzeyinin ayarlanmasında rol oynayan hormonun salgılanmasından sorumludur.
Pankreas kanseri erken teşhis edilse bile genellikle kötü seyirlidir. Pankreas kanseri genellikle hızlı yayılım gösterir ve erken teşhis edilmesi pek mümkün olmaz. Bu nedenledir ki kansere bağlı ölümlerde pankreas kanseri üst sıralarda yer alır. Belirti ve bulgular kanser iyice ilerleyene kadar ortaya çıkmaz ve belirti ve bulgular ortaya çıktıktan sonra da cerrahi olarak müdahale etme şansı sıklıkla kalmamış olur.
Bulgu ve belirtiler
- Karnın üst tarafında genellikle kuşak tarzında ve zaman zamanda sırta vurabilen ağrı
- Sarılık
- İştahsızlık
- Kilo kaybı
- Depresyon
Sebepleri
Pankreas kanserleri genetik mutasyonların meydana gelmesi durumunda pankreas hücrelerinde ortaya çıkar. Bu mutasyonlar hücrelerde kontrol edilemeyen büyümelere neden olur ve normal hücrelerin azalmasına sebep olur. Kontrolsüz çoğalan bu hücreler yakındaki yapıları da işgal eder ve normal fonksiyonlar kesintiye uğratır. Ayrıca bu hücreler uzak organlara da yayılım gösterebilir.
Pankreas kanseri tipleri
Tedavinin yönünün belirlemesinde kanserin köken aldığı hücre tipinin ortaya konması (kanser tipinin belirlenmesi) önemlidir.
Adenokarsinom: pankreas kanallarındaki hücrelerden kaynaklanır. Kanserlerin çoğu bu türdür.
Endokrin tümörler: Hormon salgılayan hücrelerden kaynaklanır. Bu tip kanserler son derece nadirdir.
Risk faktörleri
- Sigara içmek
- Fazla kilolu ya da obez olmak
- Kişide ya da kişinin ailesinde kronik pankreatit hikâyesi olması
- Ailede pankreas kanseri olması
- Kanser riskini artıran genetik sendromların ailede herhangi bir bireyde bulunması: BRCA2 gene mutasyonu, Peutz-Jeghers sendromu, Lynch sendromu ve malign melanom gibi kansere yatkınlık yaratan genetik durumlar.
- İleri yaş: Pankreas kanseri genelde 70’li ya da 80’li yaşlar civarında konur.
- Siyah olmak: Pankreas kanseri beyazlarla karşılaştırıldığında zencilerde daha sık ortaya çıkar.
Tanı
Pankreas kanserlerinin erken teşhisi için çalışmalar halen devam etmektedir. Ancak henüz pankreas kanserinin erken tanınmasını sağlayabilen bir tarama yöntemi bulunamamıştır.
Pankreas kanseri tanısı
- Pankreas kanserinden şüphelenildiğinde;
- Ultrason
- Tomografi (BT)
- Magnetik Rezonans Görüntüleme (MR)
- Endoskopik Retrograd Kolanjiopankreatografi (ERCP): Bu işlem safra kanallarının görüntülenmesi için kullanılır. ERCP sırasında endoskop ile özofagus ve mide yoluyla ince barsağın üst kısmına geçilir. İşlem sırasında görüntü alınabilmesi ve işlemin kolay yapılabilmesi için hava verilerek barsak şişirilir. Bu şekilde pankreatik ve safra kanalları kolaylıkla görüntülenebilir. Kanallara tüp vasıtasıyla kontrast madde verilir. Son olarak röntgen çekilerek kanallar görüntülenir. ERCP sırasında aynı zamanda doku ve hücre örnekleri de alınabilir.
- Endoskopik ultrason: Endoskopun ucuna yerleştirilmiş bir ultrason yardımıyla pankreasın görüntülemesi ve lezyon görüldüğünde biyopsi alınmasına olanak sağlar.
- Perkütan transhepatik Kolanjiyografi (PTK): Bu teknikle safra kanalları görüntülenir.
- Biyopsi: Endoskopik ultrason veya ERCP sırasında alınan örnekler mikroskopik olarak incelenebilir.
Evrelendirme
Pankreasa ait kanser tanısı konduktan sonra öncelikle kanserin yaygınlığı ve evresinin belirlenmesi gereklidir. Kanser evresini tespit etmek amacıyla;
oLaparoskopi: Laparoskopi ile pankreasın ve çevre dokuların durumu hakkında detaylı inceleme yapılabilir. Kanserin karın içerisinde yayılıp yayılmadığı konusunda fikir verebilir.
oGöğüs grafisi: Kanserin akciğere yayılıp yayılmadığı konusunda bilgi verir.
oTomografi: Pankreasın değerlendirilmesi, kanserin çevre organlar veya diğer organlara yayılımını ve lenf nodlarının değerlendirilmesi için kullanılabilir.
oMagnetik Rezonans (MR): Kanserin pankreas dışına yayılımı hakkında bilgi verir.
oPozitron Emisyon Tomografisi (PET): Pankreas dışına kanserin yayılımı konusunda yardımcı olur. Normalde pankreas kanseri için kullanılmazken, MR veya BT ile tespit edilen anormalliklerin incelenmesi için kullanılabilir.
oKemik Sintigrafisi: Kanserin kemiğe yayılımını göstermek için kullanılır.
oKan Testleri: Pankreatik kanser hücrelerinden salınan spesifik proteinler olan tümör belirteçleri çalışılabilir. Pankreatik kanserlerde kullanılan tümör belirteci CA 19–9 olarak adlandırılır. Bazı araştırmacılar yükselmiş CA 19–9 düzeylerinin ilerlemiş hastalığı gösterdiğini belirlemişlerdir. Bununla beraber bu test pankreas kanseri dışında da değişik hastalıklarda (safra kesesi hastalıkları, pankreatit vb gibi) artışlar gösterebilir. Bu nedenle ne sadece artışı tanı için yeterlidir, ne de normal olması hastalığı ekarte ettirmez. Ayrıca bu test prognoz göstergesi olarak da kullanılabilir.
Pankreas Kanserinin Evreleri
Cerrahi olarak çıkarılabilir: Tümör nodüllerinin tamamı çıkarılabilir
Lokal ileri evre: Tümör cerrahi olarak çıkarılamaz, çünkü kanser pankreas çevresine veya kan damarlarına yayılmıştır.
Metastatik: Bu evrede kanser akciğer ve karaciğer gibi uzak organlara yayılmıştır.
Eveleme için kullanılan diğer bir yöntem;
Evre I. Kanser pankreasa sınırlıdır.
Evre II. Kanser pankreasa yakın organ veya dokulara yayılmış olabilir ve lenf nodu tutulumu görülebilir.
Evre III. Kanser lenf nodlarına ve pankreasa yakın major damarlara yayılım göstermiştir.
Evre IV. Kanser akciğer, karaciğer ve karın duvarı gibi uzak organlara yayılmıştır.
Komplikasyonlar
Pankreas kanseri ilerledikçe bir takım komplikasyonlar ortaya çıkar;
Sarılık
Pankreas kanseri safra kanallarını tıkayarak sarılığa yol açabilir. Bulgular deri ve gözde sararma, idrar renginde koyulaşma ve dışkı renginde açılmadır.
Bu hastalarda gerekirse safra yollarına plastik veya metal stent takılarak tıkanıklık aşılmaya çalışılır. Bazı hastalarda ERCP ve PTK ile tıkanıklık giderilemez ve cerrahi gerekebilir.
Ağrı
Tümör büyüdükçe karın bölgesindeki sinirlere baskı yapabilir ve ciddi ağrıya neden olabilir. Ağrı ilaçlarla rahatlatılmaya çalışılır. Radyoterapi tümör büyümesini durdurarak ağrıda rahatlama sağlayabilir.
Ciddi vakalarda ağrının kontrolü için karındaki sinir liflerinin alkol ile ağrıya hassasiyetinin yok edilmesi sağlanabilir (çölyak sinir blokajı). Bu işlem ile ağrıyı beyne ileten sinir lifleri hasara uğratılmış ve dolayısıyla ağrı hissi ortadan kaldırılmış olur.
Barsak Tıkanıklığı
Pankreas kanserinin büyümesi ve ince barsağa baskı oluşturması sonucu mideden gıdaların ince barsağa geçişinde engellenme söz konusu olabilir.
Bu durumda endoskopik olarak stent uygulaması veya cerrahi olarak tıkanıklığın giderilmesi gibi tedaviler yapılabilir.
Kilo Kaybı
Pankreas kanserli hastalarda kilo kaybının birkaç neden vardır. Kanser tedavisi sırasında gelişebilen bulantı, kusma, tümör büyümesine bağlı mideye baskı ve gıdaların geçişinde güçlük ortaya çıkması gibi. Ya da pankreastaki hasar ve kanalındaki tıkanıklık nedeniyle sindirim bozuklukları olabilir.
Kilo kaybının nedeni tespit edilerek bir plan yapılmalıdır. Pankreatik enzim desteği sindirime yardımcı olabilir. Ekstra kalori ihtiyacı olabileceği için özellikle tatlı içerikli gıdaların eklenmesi düşünülebilir.
Ölüm
Pankreas kanseri tanısı alan hastaların çoğu kısa sürede ölürler. Bunlar erken evrede tespit edilmiş hastalar olsa dahi rekürrens riskinin yüksek olması ölüm oranlarının da yüksek olmasına neden olabilir.
Tedavi
Pankreas kanserlerinde tedavi hastalığın evresi, lokalizasyonu, hastanın yaşı ve tercihine göre planlanır. Birincil hedef mümkünse kanserin ortadan kaldırılmasıdır. Eğer bu olası değilse özellikle kanserin büyümesinin ve daha fazla zarar vermesinin engellenmesi hedeflenir. Pankreas kanseri ileri evreye ulaştığında tedavinin faydası olası değildir, burada amaç hastanın semptomlarına yönelik tedavi verilmesi ve daha konforlu yaşamasını sağlamak olmalıdır.
Cerrahi
Pankreas kanserlerinin ancak küçük bir kısmında cerrahi olarak tümörün ortadan kaldırılması söz konusudur. Komşu organ ve dokulara, lenf nodu veya kan damarlarına yayılım olduğunda cerrahi sıklıkla uygun seçenek değildir.
Pankreas başındaki tümörler için cerrahi: Pankreas kanseri pankreasın baş kısmında yerleşmiş ise düşünülmesi gereken işlem Whipple operasyonudur (pankreatoduodenektomi). Whipple işlemi pankreasın baş kısmının çıkarılması, ince barsağın bir kısmının çıkarılması ve safra kesesi ile safra kanalının çıkarılmasını içerir. Midenin bir kısmı da çıkarılır. Daha sonra cerrah pankreas, mide ve ince barsağı gıdaların geçişine ve sindirimine izin verecek şekilde birbirine bağlar.
Whipple cerrahisi enfeksiyon ve kanama riski taşır. Cerrahi sonrası pankreasın tekrar fonksiyonlarını kazanıncaya kadar geçen sürede geçici bir diyabet görülebilir. Ve cerrahi sonrası mide boşalmasında güçlük olmasına bağlı olarak da bulantı kusma gibi şikâyetler görülebilir (gecikmiş gastrik boşalma). Whipple operasyonu sonrası uzun dönemde geri dönmesi beklenir.
Pankreas kuyruğu veya gövdesindeki tümörler için cerrahi: Pankreas kuyruğundaki tümörlerde pankreas kuyruğu ve gövdesinin bir kısmı çıkarılır. Bu işlem “distal pankreatektomi” olarak adlandırılır. Cerrah dalağı da çıkarabilir. Cerrahi işlemin kanama ve enfeksiyon riski vardır.
Radyasyon Tedavisi
Radyasyon tedavisi yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin hasarlandırılmasını sağlar. Cerrahi öncesi veya sonrasında sıklıkla kemoterapi ile birlikte verilir. Veya cerrahi yapılamayan hastalarda radyoterapi ve kemoterapi birlikte verilebilir.
Kemoterapi
Kanserli hücrelerin öldürülmesi için kullanılır. Kemoterapi ilaçları ya damar yoluyla veya ağızdan verilmektedir.
Kemoterapi ve radyoterapi sıklıkla kombine edilebilir. Kombine edildiği hastalar genellikle pankreas dışına yayılmış hastalardır, fakat sadece organa yakın yayılım gösteren tümörlerde kullanılabilirken, uzak organ yayılımı olanlarda kullanılmamaktadır. Bu kombinasyon cerrahi sonrası pankreas kanserinin tekrarlama riskini azaltmak için de kullanılmaktadır.
Hedefe yönelik ilaç tedavisi: Hedefe yönelik ilaç tedavisi kanser hücreleri içindeki spesifik anormalliklere yöneliktir. Hedeflenmiş ilaç olan Erlotinib kimyasalları bloke ederek kanser hücrelerinin büyüme ve bölünmesini inhibe eder. Erlotinib sıklıkla ilerlemiş kanserli vakalarda kombinasyonun bir parçası olarak kullanılır.
Ayrıca araştırması devam eden Cetuximab isimli ilaç farklı bir yolla erlotinibe benzer etkiye sahiptir.
Yeni Çalışmalar
Yeni ilaçlar, cerrahi ile kombine edilen radyoterapi ve gen tedavisi gibi yöntemler araştırılmaktadır.
Burada anjiogenezisi inhibe eden ilaçlar ki bunlar yeni damar oluşumu ve tümör büyümesini inhibe eder.
Korunma
Her ne kadar pankreas kanserinden korunmada ispatlanmış bir yol olmasa da riskini azaltmak için bir takım adımlar söz konusudur;
o Sigaranın bırakılması
o Sağlıklı kilonun sağlanması ve devam ettirilmesi
o Düzenli egzersiz (haftanın çoğu günü en az 30 dakikalık egzersiz)
o Sağlıklı diyet (sebze ve meyveden zengin)
Alternatif Tıp
Pankreas kanseri tedavisi zor bir tümör olması nedeniyle tanı konulduktan sonra hastalar alternatif tıp tekniklerini de araştırmaktadır. Ancak hastalığın tedavisi için kullanılabilen bir alternatif tıp yöntemi yoktur.
Ancak bu yöntemler tedavi amaçlı kullanılamasa da semptom ve bulguların azaltılması için kullanılabilmektedir. Bu yöntemler arasında
Akapunktur
Masaj
Meditasyon
Rahatlama Teknikleri
| < Önceki | Sonraki > |
|---|