Akut pankreatit karın ağrısı ile başlayan ve genellikle pankreasın inflamatuvar hastalığı sonucu kan veya idrarda pankreas enzimlerinin yüksekliği ile seyreden akut bir klinik tablodur. Aynı zamanda hastaların pankreasında kronik değişikliklerin de olmaması gerekir.
Hafif pankreatit vakaları tedavisiz iyileşebilirken, ciddi vakalarda yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilmektedir.
Kronik pankreatitte ise olay geri dönüşümsüz, neden bağlı olarak da ilerleyici bir durumdur. Burada sadece ekzokrin yetmezlik değil ama aynı zamanda endokrin yetmezlik de (diyabet gibi) ortaya çıkar.
Semptomlar
Pankreatitin semptom ve bulguları tipine bağlı olarak değişebilmektedir.
Akut Pankreatit
• Üst karın bölgesinde ağrı
• Karın ağrısı sırta yayılan tarzda olabilir
• Karın ağrısının yemekle kötüleştiği hissedilir
• Ağrı bazen karnın değişik bölgelerine yayılabilir ve kıvrandırır tarzda olabilir
• Bulantı
• Kusma
• Karın bölgesinde temas ile hassasiyet
Kronik Pankreatit
• Üst karın bölgesinde ağrı
• Hazımsızlık
• İstemsiz olarak kilo kaybı gelişmesi
• Yağlı ve kokulu dışkılama (steatore)
Sebepleri
Pankreatit, pankreas enzimlerinin organ içerisinde iken aktifleşmesi sonucu ortaya çıkar. Normal beslenme sırasında pankreas kanalında inaktif olan pankreatik enzimler, ince barsağa geçtiklerinde sindirime yardımcı olur ve enzimler vasıtasıyla aktifleşir. Pankreatitte, enzimler pankreasta iken aktive olur. Bu durumda enzimler pankreas hücrelerini tahriş eder, inflamasyona neden olur ve pankreatitle ilişkili bulgular ve semptomlara sebep olur. Akut pankreatitin tekrarlayan atakları ile pankreastaki hasar devam eder ve kronik pankreatite yol açabilir. Skar dokusu pankreasta görülür ve fonksiyon kaybına neden olur. Fonksiyonları bozulmuş pankreas sindirim sorunlarına ve diyabete neden olabilir.
Nedenler akut ve kronik pankreatitte bazen örtüşebilir, bazen akut neden ortadan kaldırılmayınca hastalık kronikleşir.
Akut Pankreatitin Nedenleri
Akut ve kronik pankreatitin nedenleri arasında bazı hastalıklar ve durumlar tanımlanmıştır.
• Alkol
• Safra yolu hastalıkları
• Operasyonlar
• ERCP
• Metabolik hastalıklar
• Hipertrigliseridemi
• Hiperkalsemi
• Böbrek yetmezliği
• Pankreas travması
• İlaçlar ve toksik maddeler
• Gebelik
• Penetre peptik ülser
• Pankreas tümörü
• Pankreas divisum
• Herediter pankreatit
• Akrep sokması
• Enfeksiyonlar
• Hepatit A B C,
• Kabakulak,
• Koksakivirus...
• Kollagen doku hastalıkları
• Sistemik lupus eritematozis, poliarteritis nodoza vb gibi...
Alkol ve safra yolu hastalıkları en sık nedenleri oluşturur.
Kronik Pankreatitin Nedenleri
Kronik pankreatitte ise en büyük neden alkoldür (olguların ¾’ünden sorumludur). Alkol dışında diğer nedenler olarak;
• Kistik fibrozis
• Herediter pankreatit
• Tropikal pankreatit
• Hipertrigliseridemi
• Otoimmun
• Darlıklar
• Hiperparatiroidi
• Fibrostenotik
• Travma
• Pankreas divisum sayılabilir.
Komplikasyonlar:
Pankreatitte olayın akut veya kronik olmasına göre çeşitli istemeyen durumlar (komplikasyonlar) gelişebilir.
Akutta pankreatitin komplikasyonları pankreas ve sindirim sistemi ile ilgili (lokal) veya diğer organ sistemleri ile ilgili (sistemik) komplikasyonlar olarak ayrı ayrı isimlendirilebilir.
Lokal Komplikasyonlar;
- Psödokist
- Apse
- Pankreatik fistül
- Sıvı koleksiyonu
- Nekroz
- Pankreatik hemoraji
- GİS kanaması
- Kolon obstruksiyonu
Kalın barsakta tıkanıklıklar oluşabilir.
Sistemik Komplikasyonlar. Bunlar hemen hemen tüm organlarda ortaya çıkabilir.
• Şok
• Akut böbrek yetmezliği
• Akut solunum yetmezliği
• Kalp yetmezliği
• Yaygın damar içi pıhtılaşması
• Ensefalopati
• Beslenme yetersizliği
Akut ve kronik pankreatitin her ikisinde de pankreasta yapılan ve besinlerin parçalanmasını sağlayan enzimlerin yapımında azalma görülebilir. Bu gıda alımında azalma veya beslenmede sorun olmasa dahi malnutrisyon ve kilo kaybına yol açar
Kronik pankreatitte de ciddi komplikasyonları ortaya çıkabilir. Bunlar:
• Pankreas psödokisti
• Sindirim sistemi kanaması
• Safra yolu obstruksiyonu
• İnce barsak tıkanıklığı
• Fistül
• Asit
• Diyabet
Pankreastaki insülin üreten hücrelerin yıkımına bağlı olarak meydana gelebilir.
Pankreas kanseri
Kronik pankreatite sebep olan olayın devam etmesi ile (örneğin alkol kullanımı gibi) pankreasta uzun süre devam eden inflamasyon pankreas kanseri gelişimine neden olabilir.
Tanı
Pankreatit tanısında kullanılan testler şunlardır:
• Kan testleri
• Dışkı testleri
• Tomografi
• Ultrasonografi
• Endoskopik ultrasonografi
• Magnetik rezonans (MR)
• ERCP
Tedavi
Akut pankreatit genellikle hastaneye yatmayı gerektirir. Hastanede yatarak pankreastaki inflamasyon kontrol altında tutulabilir.
Pankreasın istirahati:
Ağızdan beslenmenin durdurulması pankreas bezinin istirahatini sağlar. Bu durum pankreastaki enflamasyonun azalmasına neden olur. Genel durumun düzelmesi ve kan değerlerinin normale dönmesiyle yumuşak gıdalarla ağızdan beslenmeye tekrar başlanabilir.
Ağrının tedavisi:
Pankreatit ciddi ağrı yapabilir. Ağrının mutlaka kontrol altına alınması gerekir.
İntravenöz sıvı:
Pankreatitli hastalarda ciddi sıvı kaybı olur. Bu nedenle bu hastalara damardan günde 6litreye varan sıvılar verilmelidir.
Altta yatan nedenin tedavisi:
Pankreatitin kontrol altına alınması yanı sıra altta yatan nedene yönelik de tedavi planlanmalıdır:
• Safra kanalı taşının çıkartılması
• Safra kanalı darlıklarının düzeltilmesi
• Alkol alımının mutlaka durdurulması
• Neden olabilecek ilaçların sorgulanarak bunların alımının engellenmesi
• Varsa metabolik nedenlerin (örneğin kan yağlarının yüksekliği gibi) düzeltilmesi gerekir
Kronik pankreatit için ek olarak bazı tedaviler gerekebilmektedir.
Ağrı yaklaşımı:
Kronik pankreatit devamlı karın ağrısına neden olabilir. Ağrıyı kesmek için bir takım tedaviler önerilebilir. Ciddi ağrı varsa beyine pankreastan sinyal ileten sinir liflerinin bloğu gerekebilir.
Sindirimi düzenleyen enzimler:
Pankreatik enzim desteği gıdalarla alınan besinlerin emilmesine ve şikâyetlerin (ağrı, hazımsızlık) azalmasına yardımcı olabilir. Pankreatik enzimler tablet halindedir ve her yemekte alınmalıdır.
Diyet değişiklikleri:
Hastalar için düşük yağlı besleyici değeri yüksek gıdaları içeren diyet önerilmelidir. Bunların dışında;
• Yaşam tarzı değişiklikleri
• Alkol alımının kesilmesi
• Sigaranın bırakılması
• Düşük yağlı diyet
• Daha fazla sıvı alımı
• Alternatif Tıp
Pankreatitin tedavisinde alternatif tedaviler yoktur, fakat ağrının tedavisinde bazı alternatif tedaviler ağrı ile baş etmede yardımcı olabilir. Kronik pankreatitli hastalarda ağrı kontrolü kolay değildir.
• Meditasyon
• Rahatlama egzersizleri
• Yoga
Bazı çalışmalarda mineral ve vitamin destekleri (A ve C vitaminleri, selenyum gibi) kronik pankreatitli hastalarda ağrı için ilaç gereksiniminin azalmasına yardımcı olabilir. Fakat diğer çalışmalarla bu desteklenmemiştir.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|