Primer Sklerozan Kolanjit (PSK) safra kanallarının bir hastalığıdır. PSK’daki kolanjit safra kanallarındaki inflamasyona, sklerozan ise kanallardaki sertleşme ve skarlaşmaya işaret eder.
PSK karaciğer hasarına yol açan ilerleyici bir hastalıktır ve sonuç olarak karaciğer yetmezliğine yol açar. Karaciğer nakli PSK için bilinen tek kür (tam tedavi) yoludur, bununla beraber nakil ciddi karaciğer hasarı olan bireylere yapılmalıdır.
Halen PSK’da oluşan safra kanalı hasarının yavaşlatılması veya tersine çevrilmesi için bir takım tedaviler denenmektedir. Gerçek tedavi bulununcaya kadar asıl hedef semptomların ve komplikasyonların azaltılmasıdır.
Semptomlar
o Karın ağrısı
o Üşüme-titreme
o İshal
o Halsizlik
o Ateş
o Kaşıntı
o Kilo kaybı
o Göz ve deride sarılık
PSK’nın erken döneminde herhangi bir semptom yoktur. Bazı vakalarda, bu hastalık sadece rutin yapılan kan testlerinde saptanır.
Sebepler
PSK’nın sebepleri açık değildir. PSK hastalığın gelişmesi için duyarlı olan bireylerde toksin veya enfeksiyonlara karşı gelişen immün sistem yanıtının sebep olduğuna inanılmaktadır.
PSK özellikle bilinen bazı tıbbi durumları olan bireylerde (örn. inflamatuvar barsak hastalığı gibi) ortaya çıkmaktadır.
Risk Faktörleri
Bazı faktörler PSK riskini artırmaktadır. Bunlar;
Yaş: PSK herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir, fakat 25–45 yaşları arasında daha sık görülmektedir.
Cinsiyet: Kadınlarla karşılaştırıldığında erkeklerde daha sıktır.
İnflamatuar Barsak Hastalıkları: PSK’lı hastaların önemli bir kısmı ülseratif kolit ve Crohn hastalığı olarak adlandırılan inflamatuar barsak hastalıklarına sahiptirler. Bununla beraber İBH’lı hastalar arasında dahi nadirdir ve çoğu hastada PSK gelişmez. PSK tanısı konmuş ise şikâyet olmasa dahi İBH açısından hastaların tetkik edilmesi gerekir.
Komplikasyonlar
Karaciğer Hastalığı ve Karaciğer Yetmezliği: Karaciğerin tamamında meydana gelen safra kanalının kronik inflamasyonu karaciğerde skarlaşma, karaciğer hücrelerinde ölüm ve sonuç olarak karaciğer fonksiyonlarının yerine getirilememesi görülür.
Tekrarlayan Enfeksiyonlar: Safra kanallarında skarlaşma ve buna bağlı karaciğer dışına safra akımında bozulma söz konusu olursa safra kanallarında enfeksiyon sıklığında artış gözlenebilir.
Portal Hipertansiyon: Portal ven karaciğer sindirim sisteminden kan akımının olduğu major yoldur. Bu vendeki basınç artışı portal hipertansiyona neden olur. Portal hipertansiyon karaciğerden karın boşluğuna sıvı kaçışına neden olabilir. Diğer venlere doğru portal venden tersine kan akımı olmaya başlar ve bu venlerde şişmelere neden olur. Varisler zayıf venlerdir ve yaşamı tehdit eden kolay kanamaya eğilimlidir.
Safra Kanalı Kanseri: PSK’lı hastalarda safra kanalı ve safra kesesi kanseri riskinde belirgin artış görülmektedir.
Kolon Kanseri: İBH ve PSK’lı hastalarda kolon kanseri riskinde belirgin artış olmaktadır. PSK tanısı konmuşsa şikâyet olmasa da hastalara İBH açısından testler yapılmalı, her iki hastalığın birlikte olması durumunda ise kolon kanseri riskindeki artış nedeniyle daha yakın takip edilmeleri gereklidir.
Tanı
PSK’dan şüphelenildiğinde yapılması gereken testler ve işlemler şunlardır:
Karaciğer Fonksiyon Testleri: Karaciğer testleri tanı hakkında fikir verebilir.
Safra Kanallarının X-Ray: Safra kanalları içerisine kontrast madde verilerek görünür hale getirmek mümkün olabilir. Bu işlem için öncelikle endoskopik retrograd kolanjiopankretografi (ERCP) işlemi önerilir.
Safra Kanallarının MR İncelemesi: Bunun için kullanılan MR tekniği MR kolanjiografidir.
Karaciğer Biyopsisi: Karaciğer hastalığının yaygınlığının tanımlanmasında yardımcı olur.
Tedavi
PSK’da tedavi semptom ve bulguların azaltılmasına odaklanmaktadır. PSK yavaş ilerler, fakat karaciğer yetmezliği ile sonlanır ve karaciğer nakli gerekmektedir. Bu tanı konulduktan ortalama 12–18 yıl sonra karaciğer nakli gerekebilmektedir.
Kaşıntının Tedavisi
Antihistaminikler (örn.difenhidramin) ve
Kolestiramin gibi safra asit bağlayıcılar kaşıntının tedavisinde kullanılabilir.
Enfeksiyonların Tedavisi
PSK’lı hastalarda enfeksiyonlar sıklıkla ortaya çıkabilmektedir. Tedavi için antibiyotikler önerilmektedir. Tekrarlayan enfeksiyonlar izleniyorsa, cerrahi veya endoskopik işlemler gibi enfeksiyon olasılığını artırabilen işlemler öncesinde antibiyotik verilmesi tavsiye edilebilir.
Malnutrisyon (Beslenme Bozukluğunun) Tedavisi
PSK’da sağlıklı bir beslenme söz konusu olsa dahi vücut için gerekli olan bazı vitaminlerin emiliminde bozulma görülür. Damardan veya ağız yoluyla vitamin desteği önerebilir.
Safra Kanallarındaki Tıkanıklığın Tedavisi
Balon Dilatasyon ve Stent Yerleştirme: Bu işlemler büyük safra kanallarındaki tıkanıklığı açabilir. Balon dilatasyon endoskop içerisinden geçirilen kılavuz tel ile üzerinden yürütülen bir balon tıkanıklık alanında şişirilerek darlık alanı genişletilebilir. Stent yerleştirilmesi ile de darlık alanı açılabilir.
Safra Kanalı Cerrahisi
Bazı durumlarda safra kanalına yönelik cerrahi işlem gerekebilmektedir. Cerrahi olarak darlık alanı çıkarıldıktan sonra kalan kanal kısımları birbirine bağlanır.
Karaciğer Nakli
PSK’da tam tedavi sağlanabilen tek tedavi şekli nakildir. Nakil sırasında cerrah hastalıklı karaciğeri çıkarır ve vericiden alınan karaciğeri hastaya nakleder. Karaciğer nakli PSK’da karaciğer yetmezliği veya diğer komplikasyonların geliştiği hastalara uygulanır.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
PSK tanısı konduktan sonra bazı önlemler alınmalıdır. Bunlar;
o Alkol alınmamalı
o Hepatit A ve B için aşı yapılmalı
o Ev ve iş yerinde kimyasallara dikkat edilmeli
o Sigara bırakılmalı
o Sebze ve meyveden ve tahıl ürünlerinden zengin beslenme
o Sağlıklı kiloya ulaşılmalı
Alternatif Tıp
PSK tedavisinde alternatif tedavi yöntemleri yoktur. Fakat bulgu ve semptomların rahatlatılması için bir takım yöntemlerden faydalanılabilir.
Halsizlik şikâyeti devam eden hastalara;
- Haftanın çoğu gününde en az 30 dakika yürüyüş gibi egzersiz önerilebilir
- Aile ve arkadaşlarla vakit geçirme
- Stres azaltıcı teknikler, meditasyon ve rahatlatıcı egzersizler
| < Önceki | Sonraki > |
|---|