Safra taşları safra kesesinin içinde sindirim sıvılarının sertleşmiş halidir. Safra kesesi sağ üst karın bölgesinde ve karaciğerin altında yerleşmiş küçük bir organdır. Safra taşlarının büyüklükleri küçük bir taştan golf topu büyüklüğüne kadar ulaşabilmektedir. Miktarı farklılıklar gösterebilir. Bazı hastaların safra kesesi tamamıyla taşla dolu (porselen safra kesesi) olurken, bazılarında tek bir taş bulunabilir.
Safra kesesi taşları herhangi bir semptom veya bulgu vermezse tedavi edilmeleri gerekli değildir.
Semptomlar
Safra taşları her zaman şikâyete sebep olmaz. Safra taşı safra kanalına düşerse ve akımı engellerse semptom ve bulgulara neden olabilir. Bunlar arasında ağrı en belirgin olanı olup, değişik şekillerde karşımıza çıkabilir;
• Sağ üst karın bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı,
• Sırta, her iki omuz arasına vuran ağrı
• Sağ omuz ağrısı
Safra taşı ağrısı birkaç dakikadan birkaç saate kadar devam edebilir. Enfeksiyon kapması durumunda ateş, titreme ve sarılık gibi bulgular ve semptomlarda görülebilir.
Sebepleri
Safra taşlarının sebebi açık değildir. Safranın daha fazla kolesterol içermesi: Normalde safra karaciğer yoluyla vücuttan uzaklaştırılan kolesterolü eriyik olarak yeterli düzeyde içerir. Fakat kolesterol içeriği artarsa, kolesterol kristalleri ve ardından da taş oluşabilir. Safradaki kolesterol düzeyleri ile kandaki kolesterol düzeyleri arasında ilişki yoktur.
Safranın çok fazla miktarda bilirubin içermesi: Bilirubin kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sonrasında ortaya çıkan bir kimyasaldır. Bazı durumlarda bilirubin düzeylerinde belirgin artış olmaktadır, bunlar karaciğer sirozu, safra yolları enfeksiyonları ve bazı kan hastalıklarıdır.
Tam boşalmayan safra kesesi: Safra kesesi tam olarak boşalmıyor veya yeterli boşalmıyorsa safranın yoğunluğu artar ve bu safra taşı oluşumuna katkıda bulunur.
Safra Taşlarının Tipleri
Kolesterol safra taşları: En sık görülen safra taşı tip olup, sıklıkla sarı renkte görülür. Bu taşlar temelde çözülmemiş kolesterol içerir.
Pigment safra taşları: Bunlar koyu kahverengi ve siyah taşlardır. Safrada çok fazla miktarda bilirubin içerdiğinden oluşurlar.
Risk Faktörleri
•Safra taşı oluşmasında riski artırabilen faktörler;
•Kadın cinsiyet
•60 yaş veya üzerinde olmak
•Amerikalı Hintliler
•Meksikalı Amerikalılar
•Aşırı kilolu veya obez olmak
•Gebelik
•Yüksek yağ içerikli diyet
•Yüksek kolesterol içerikli diyet
•Düşük lifli diyet
•Safra taşı açısından aile hikâyesinin pozitif olması
•Diyabet
•Çok hızlı kilo kaybı
•Kolesterol düşürücü ilaçlar
•Östrojen içeren ilaçların kullanılması
Komplikasyonlar
Safra kesesi inflamasyonu: Bir safra taşı kese boynuna yerleşirse safra kesesinde inflamasyona neden olabilir (kolesistit). Kolesistit şiddetli ağrı ve ateşe neden olabilir.
Ortak safra kanalının tıkanması: Safra taşları karaciğer veya safra kesesinden ince barsağa olan safra akışını engelleyecek şekilde tıkanıklığa neden olabilir. Bu durum sarılık ve safra kanalı enfeksiyonuna (kolanjit) neden olabilir.
Pankreatik kanalın tıkanması: Pankreatik kanal ortak kanala bir kanal vasıtasıyla bağlanır. Sindirime yardımcı olan pankreatik sıvı pankreas kanalı ile taşınır. Bir safra taşı pankreas kanalında tıkanıklığı neden olabilir ve pankreasta inflamasyona yol açabilir (pankreatit). Pankreatit şiddetli karın ağrısına neden olabilir ve hastaneye yatırmak gerekebilir.
Safra kesesi kanseri: Safra kesesi taşı olan hastalar artmış safra kesesi kanseri riskine sahiptirler. Fakat safra kesesi kanseri riski artmış olsa da çok nadirdir, kanser gelişme olasılığı hala çok küçüktür.
Tanı
Safra taşlarının tanısı için kullanılan işlemler;
Safra kesesinin görüntülendiği testler: Ultrason, tomografi ve magnetik rezonans ile safra kesesi görüntülenebilir.
Safra taşları olanlarda safra kanallarının kontrolü: Bu testler safra taşı ile safra kanallarının tıkanıp tıkanmadığını göstermek için kullanılabilir. Bunlar arasında hepatobiliyer iminodiasetik asit (HIDA) sintigrafisi, magnetik rezonans görüntüleme (MRG) veya endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP) bulunur. Safra taşları ERCP sırasında tespit edilebilir ve işlem sırasında kanaldaki taşlar çıkarılabilir.
Komplikasyonların tespiti için yapılan testler: Kan testleri, enfeksiyon, sarılık, pankreatit veya diğer komplikasyonların ortaya çıkarılmasında yardımcı olabilir.
Tedavi
Semptom ve bulgu vermeyen safra taşları:
Safra taşları semptom vermediği halde herhangi bir nedenle yapılan ultrason, tomografi veya magnetik rezonans tetkiklerinde tespit edilebilir. Bu taşların tedavisi gerekmez.
Bu hastalara özellikle sağ üst karın bölgesinde belirgin bir ağrı şikâyeti olabileceği ve bu şikâyetin safra taşından ileri gelebileceği belirtilmelidir. Safra taşları semptom ve bulgu veriyorsa tedavi edilmelidir. Ancak safra taşı olan çoğu hasta tedavi gerektiren semptomlara sahip değildir.
Semptom ve bulgu veren safra taşları için tedavi:
Safra kesesinin cerrahi olarak çıkartılması (Kolesistektomi): Safra taşları sıklıkla tekrarladığı için genellikle safra kesesinin çıkarılması önerilmektedir. Safra kesesi çıkartıldığında safra kesesinde depolanmaktan ziyade safra ince barsak içine karaciğerden direkt olarak akar. Safra kesesi çıkarıldıktan sonra gıdaların sindiriminde herhangi bir etkilenme söz konusu olmazken, bazen ishal yakınmasına neden olabilir.
Safra taşlarının ilaçlarla eritilmesi: Ağız yoluyla alınan bazı ilaçlar safra taşlarının eritilmesine yardımcı olabilir. Fakat tedavi ile safra taşlarının erimesi aylar veya yıllar alabilir. Deneysel çalışmalarda ilaçların safra kesesi içerisine direkt verilmesi ile daha hızlı taş erimesi sağlanabilmektedir. Safra taşları için ilaçlar sıklıkla kullanılmamaktadır.
Alternatif Tıp
Safra taşı komplikasyonlarından korunma: Eğer safra taşları semptom ve bulgu vermez ise gelecekte ağrı gibi şikâyetler yapabileceği unutulmamalıdır. Herhangi bir tedavi yapılmaması hastaların alternatif tıbba yönelmesine neden olmaktadır.
Safra taşlarını eritmek veya tamamen tedavi etmek için alternatif tedaviler yoktur.
Bazı alternatif yöntemler sadece taşa bağlı komplikasyonların azaltılmasına yardımcı olabilir. Bunlar;
Sağlıklı yağlar içeren yüksek lifli diyet; safra taşlarının kompleks oluşturmasını engeller. Bunlar sebze ve meyveden zengin, doymamış yağdan zengin (balık ve fındık) besinlerdir.
Vitamin desteği; Yeterli düzeyde vitamin C, E veya kalsiyum almayan bireylerde safra taşı gelişme riskinde artış söz konusudur. Bu vitaminleri içeren destek tedavilerinin safra taşından koruduğuna dair kanıtlar yeterli değildir.
Korunma
Bazı önlemlerle safra taşı oluşum riski azaltılabilir. Bunlar;
Hızlı yememek; hızlı yemek safra taşı riskini artırabilir.
Egzersiz; inaktif yaşam safra taşı riskini artırmaktadır. Bunun için haftada 3–4 gün en az 30 dakika düzenli egzersiz yapılmalıdır.
Yavaş kilo kaybı; eğer kilo verilmesi gerekiyorsa, hızlı kilo kaybı safra taşı riskini artırabilir. Bu nedenle haftalık 0,5–1 kg kadar kilo verme hedeflenmelidir.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|