Toksik hepatit karaciğerin bir inflamasyonudur. Toksik hepatit toksik kimyasallar, bazı ilaçlar veya zehirli mantarlara maruziyet sonrasında meydana gelir. Bazı vakalarda, toksik hepatite ait semptomlar ortaya çıkmadan aylar öncesinde düzenli olarak maruziyet söz konusudur. Diğerlerinde ise toksine maruziyetten sonra saatler ve günler içinde toksik hepatit gelişir. Sıklıkla toksik hepatit semptomları toksine maruziyetin ortadan kalkması ile düzelir. Fakat toksik hapatit sürekli karaciğer hasarına ve sonuç olarak karaciğer dokusunda geri dönüşsüz skarlaşma ve karaciğer yetmezliği oluşturur.
Semptomlar
Toksik hepatitin hafif formlarında herhangi bir neden tespit edilemeyebilirken, sadece kan testleri ile tespit edilir. Semptom ve bulgular diğer hepatit nedenlerine bağlı olanlara benzerdir.
• Sarılık
• Halsizlik
• İştah kaybı
• Bulantı ve kusma
• Kilo kaybı
• İdrar renginde koyulaşma
Toksik hepatite ait olabilecek sarılık ve halsizlik gibi şikâyetler oluştuğunda doktora başvurulmalıdır.
Asetaminofen aşırı doz alımına bağlı gelişen bulgu ve semptomlarda acil tedavi gerekmektedir, bunlarda;
• Terleme
• Bulantı ve kusma
• İshal
• Konvulsiyon
• Koma gibi semptom ve bulgular görülür.
Sebepleri
Karaciğerin birçok fonksiyonu vardır. Kanda pıhtılaşmanın düzenlenmesi, safranın yapımı, bazı toksik maddelerin vücuttan uzaklaştırılması gibi fonksiyonlar bunlardandır. Ayrıca bazı ilaçlar ve kimyasalların kan dolaşımından alınarak vücuttan uzaklaştırılmasını da karaciğer sağlar. Fakat bu toksinlerin dönüştürülmesi ile ortaya çıkan yan ürünler belirgin karaciğer harabiyetine yol açabilir. Her ne kadar karaciğer büyük bir yenilenme kapasitesine sahipse de bazen toksik maddelere maruziyet sonucu ciddi ve geri dönüşsüz hasarlar meydana gelebilmektedir.
Karaciğerde hasara neden olabilen toksinler 2 büyük grupta toplanabilir:
Daima karaciğer hasarı oluşturan toksinler: Bazı toksinler daima karaciğer hasarı oluştururlar. Bu gruptaki en iyi örnekler mantarlar ve kuru temizlemede kullanılan çözücülerdir. Eğer hücre hasarı ileri derecede olursa karaciğer yetmezliği meydana gelir.
Karaciğer hasarına neden olabilen toksinler (idiosinkratik toksinler): Diğer toksinler bireylerin küçük bir kısmında karaciğer hasarına neden olabilir. Açıklanamayan bazı nedenlerle bazı toksinler bazı bireylerde karaciğer toksisitesine neden olabilir.
Reçetesiz satılabilen ağrı kesici ilaçlar: Aspirin, ibuprofen, naproksen ve asetaminofen gibi ilaçlar özellikle sık alındığında veya alkolle birlikte alındığında karaciğer toksisitesi yapabilir.
Reçete ile satılan ilaçlar:
Halotan: İnhale anestezik olan halotan özellikle tekrar tekrar maruz kalındıktan sonra ciddi karaciğer hasarına neden olabilir. Halotan toksisitesi kadınlarda 2 kat daha fazla görülür. Aşırı kilolu hastalar daha yüksek riske sahiptir.
İzoniazid: Bu antitüberküloz ilaç özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireylerde tedavinin 1. veya 2. ayından sonra karaciğer toksisitesi yapabilir.
Valproik asit ve fenitoin: Bu antikonvulzan ilaçlar iyi bilinen karaciğer hasarı yapabilen ve karaciğer yetmezliğine neden olabilen ilaçlardandır.
Metotreksat: Bu kanser ilacı romatoid artrit ve psöryaziste de kullanılmaktadır ve karaciğer hasarı yapabilir. Metotreksat ile birlikte folik asit alındığında bazı toksik etkilerde azalma görülür.
Azotiopurin ve merkaptopurin: Azotiopurin böbrek naklinde antirejeksiyon ajan olarak kullanılmaktadır. Günümüzde aynı zamanda inflamatuar barsak hastalıkları ve bazı romatizmal hastalıklarda da kullanımı söz konusudur. Merkaptopurinin kullanım alanları da azotiopurine benzemektedir. Her iki ilaç da karaciğer hasarına neden olabilir. Genellikle ilaç başlandıktan hemen sonra ortaya çıkarken, bazen gecikebilir.
Kolesterol düşürücü ilaçlar: Tüm kolesterol düşürücü ilaçların böyle bir yan etkisi vardır. Atorvastatin, Lovastatin, Pravastatin, Simvastatin, Fluvastatin ve Rozuvastatin karaciğer hasarı yapabilir.
Bazı antihipertensif ilaçlar: Özellikle kalsiyum kanal blokerleri ve anjiotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleri bu ilaçlar içerisinde karaciğer hasarı yapabilen ilaçlardır.
Ketokonazol: Antifungal ilaç toksik hepatit yapabilir ve herhangi bir karaciğer problemi olanlarda kullanılmamalıdır.
Antibiyotikler: Birçok antibiyotiğin karaciğer hasarı yapıcı etkisi vardır.
Anabolik steroidler: Bu ilaçlar özellikle safra akımını etkileyerek karaciğerde inflamasyona neden olabilir.
Bitkisel İlaçlar:
Bazı bitkiler, meryemana dikeni gibi, karaciğerde iyileşmeye yardımcı olabilirken, diğer bazıları ise karaciğerde hasara neden olabilir. Bitkisel ilaçlar diğer ilaçlarla birlikte alındıklarında yalnız başlarına alınmalarına göre daha ciddi yan etkilere neden olabilirler.
Karaciğere zarar verebilen bitkisel ilaçlardan bazıları;
- Kaskara
- Şaparal
- Kara kafes otu
- Kava
- Ma-huang
Endüstriyel Kimyasallar
Yaklaşık 150 kadar endüstriyel kimyasal ajan karaciğer toksisitesi yapabilmektedir. Bunların içinde sık görülenler kuru temizlemede kullanılan çözücüler, karbon tetraklorid, trikloroetilen ve yabani ot öldürmede kullanılan paraquattır.
Risk Faktörleri
- Toksik hepatit riskini artıran durumlar;
- Bazı ilaçların önerilenden fazla alınması
- Başka bir karaciğer hastalığının varlığı: Siroz veya alkol dışı yağlı karaciğer hastalığının varlığı hastaları toksik etkilere karşı daha duyarlı hale getirmektedir.
- Viral hepatitler: Hepatit A, B veya C ile enfekte olan bireylerde asetaminofen normal dozlarda dahi karaciğer hasarı yapabilir.
- Yaşlı bireyler: Yaşla birlikte zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması yavaşlar.
- Alkol alımı: Alkolün orta düzeyde alınması (erkekte 2 kadehten kadında ise 1 kadehten az) dahi bazı ilaçlarla birlikte alındığında çoğu ilacın toksik etkisini artırır. Yoğun alkol alanlarda asetaminofenin tavsiye edilen dozlarında dahi akut karaciğer yetmezliği gelişebilir.
- Kadın cinsiyet: Kadınlarda bazı ilaçların metabolizması erkeklere oranla daha yavaştır, bu nedenle kan dolaşımında daha fazla miktar ve sürede karaciğere toksik olabilecek maddeler bulunabilir.
- Bazı genetik defektler: Bazı genetik enzim defektleri bireyleri toksik hepatite daha hassas hale getirebilir.
- İdüstriyel toksinlere maruziyet
Komplikasyonlar
Portal venöz basınç artışı: Barsak, dalak ve pankreastan gelen kan portal ven yoluyla karaciğere taşınır. Hasar oluştuğunda karaciğere gelen dolaşım engellenmeye başlar ve kan geriye yansır. Bu da portal vende basınç artışına neden olarak sırasıyla, mide, özofagus ve barsaktaki damarlara yansır.
Büyümüş venler (Varisler): Portal vende dolaşım engellendiğinde kan mide, özofagus ve barsaktaki diğer damarlara doğru yansır. Bu kan damarları ince duvarlı ve normalden daha fazla kan ile dolar ve kanama olasılığı artar. Bu damarlardan özofagus ve midenin üst kısmında olanlardan meydana gelen kanamalar oldukça ciddi olup, %50 oranında ölümcüldür.
Sarılık: Karaciğerin bilirubinin atılmasında yetersiz kaldığı durumda ortaya çıkar. Sonuç olarak, artan bilirubin deride ve gözün beyaz kısmında birikir, sarılığa neden olur.
Siroz: Bu durum (karaciğerin geri dönüşsüz skarlaşması) 45–54 yaş Amerikalılarda önemli bir ölüm nedenidir. Siroz sıklıkla karaciğer yetmezliğine yol açar ki bu durumda karaciğer fonksiyonlarını yerine getiremez.
Tanı
Toksik hepatit için spesifik bir test yoktur.
Fizik Muayene: Alınan ilaçlar, bitkisel ilaç kullanımı, ilaçların dozlarının, maruz kalınabilecek böcek ve bitki ilaçlarının, kimyasal ajanların sorgulanması gereklidir.
Kan testleri: Karaciğer enzimleri ve karaciğer fonksiyon testlerini içeren testler yapılmalıdır.
Karaciğer biyopsisi: Biyopsi toksik hepatit tanısını doğrulamak için yardımcı olabilir. Biyopside organ yaralanması, kanama ve enfeksiyon riski vardır.
Karaciğer problemlerine neden olduğu bilinen ilaçlar alınmışsa en az 6 ayda bir kontrollerin yapılması gerekir. Karaciğer hasarının bazı tiplerinde tedavi kısa bir sürede başlanırsa geri dönüşlüdür
Tedavi
Toksik hepatitin herhangi bir spesifik tedavisi yoktur. Sadece akut asetaminofen aşırı dozu hariçtir. Asetaminofen aşırı dozunda 24 saat içinde asetilsistein verilmesi etkili bir tedavidir. Ne kadar erken verilirse o kadar etkili olur. Diğer toksik ajanlara bağlı hasarda tek tedavi ilacın kesilmesidir. Bazı bireyler çok çabuk iyileşirken, bazılarında ise tam olarak iyileşme aylar alabilir.
Diğer tedaviler
Destek tedavisi: Bulantı, kusmanın önlenmesine yönelik tedavi
Karaciğer nakli: Karaciğer fonksiyonları ileri derecede bozulmuş olan bireylerde tek seçenek karaciğer naklidir. Her ne kadar karaciğer nakli sıklıkla başarılı olsa da nakil bekleyen hasta sayısının çokluğu tedavi ihtimalini zora sokmaktadır.
Korunma
Toksik hepatitten korunmanın yolu özellikle karaciğere yan etkisi olan ilaçların bilinmesi ve de bazı önlemlerle riskin azaltılabileceği hususudur. Bu önlemler;
Sınırlı ilaç alımı; Gerçekten gerekli olduğunda ilaç kullanmak, özellikle kolesterol yüksekliği veya hafif kan basıncı yüksekliğinde öncelikle ilaçtan ziyade hayat tarzı değişikliklerinin yapılması önemlidir.
Sadece önerilen ilaçların kullanımı ve önerildiği dozda kullanımı
Bitkisel ilaçlar ve destek tedavilerine dikkat edilmesi: Bazı multivitamin ilaçları ile birlikte demir alınması bazen karaciğer hasarına neden olabilir.
İlaçlarla birlikte alkol kullanılmaması: Alkol ve ilaçların birlikte alınmaması gereklidir. Eğer asetaminofen kullanılıyorsa alkol alınmamalıdır.
Kimyasallara yönelik önlem alınmalıdır
Çocukların korunması: Özellikle diyet ilaçları, antidepresanlar, hipertansiyon ilaçları ve demir ilaçları çocuklar için tehlikeli ilaçlardır.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|